Garapen iraunkorrerako, giltzarria

Gizakia, iraganetik eta etengabe ari da bere ingurua eraldatzen. Zentzu honetan, Alkizako baserritarrek iraganean egindako lanek, hein handi batean bermatu dute egun begi bistan dugun paisaia paregabe hau izatea. Hernio-Gazumen ere, beste hainbat lekutan gertatu den moduan, gizakiaren etengabeko lanaren ondorioz lortu da ingurune honetako biodibertsitatea kontserbatzea.

Lurrari lotutako bizimodua izan dute mende luzez alkizarrek. Lurrak eskaintzen zuena bildu, lurra eraldatu, erabili, baina ahal dela suntsitu gabe. Lurrari lotutako bizimoduak, munduaren ulerkera jakin bat sortu zuelarik, kultura bat.

Agian oraindik ere egongo da inor Euskal Herriko baso eta ametsetako hainbat paisaia erabat naturalak direla pentsatzen duenik. Errealitatetik urrun kokatzen da ordea pentsakera hori. Hernio-Gazumen ere hain eder eta berezi agertzen zaizkigun larre eta pago motzen basoak esaterako, iraganeko alkizarrek natura ustiatzeko zuten teknika berezien ondorio zuzena besterik ez dira. Paisaia kulturalak ditugu begi bistan, natura betidanik giza historiarekin gurutzatu baita. Artzainaren eskua, ikazkinarena, edo basomutilena gauza nabaria da gure mendietan, hauen lanak sorturiko formek osatu baitute egungo paisaia. Alkizako familietan guztiz errotuta egon dira mende luzez baserriko lanak, mendiko lanak eta baita salmenta edo truke lanak ere. Esan daiteke, naturaren harmonian bizi izan direla orain urte gutxirarte.

Errespetuz eta miresmenez hitz egiten dute Alkizako zaharrenek Hernio-Gazumeri buruz galdetzean. Hor goiko palazioa bezala izendatu duen aitonik bada Alkizan. Bizimodu bat eskaini dien mendia dute askok, lanaz gain, aisi eta jai une asko eskaini dizkien mendia gainera.

Hainbat langintza ez galtzeko lan egin dute Alkizan Itxurain, Alkiza uztartzen kultur elkarteko kideek. Kultur elkarte hau hainbat alkizarrek osatzen zuten elkartea zen, hasiera batean etnografia ariketak edo ekintzak burutzeko sortua. 2008 eta 2011 urteen artean hainbat proiektu buru zituzten Alkizan, hala nola, txerri boda (2008), Ikiliko txondorra (2009), garo meta (2009), sagardo egitea (2010).

Alkizako baserritarrei egindako omenaldia

 

Alkizako baserritarrek Udalaren eta alkizarren omenaldia jaso zuten San Isidro egunez (2015).

Ezkerretik-eskuineta eta goitik behera:

Karmen Arruti Elizegi
Victoria Letamendia Usandizaga
Justa Arsuaga Eizmendi
Tere Belamendia Otamendi
Maritxu Elola Goñi
Miren Mendiola Begiristian
Lourdes Ugartemendia Urruzola
Jacinta Aranburu Ugartemendia
Joxe Ramon Aranburu Ugartemendia
Javier Iruretagoiena Urkirizar
Joxe Mendizabal Tolosa
Martin Gorostidi Ugartemendia
Pedro Manuel Urruzola

Sagastian sagarra, sagarretik sagardoa

Alkizako Kultur Etxean egindako erakusketa, 2011ko irailaren 9, 10 eta 11n.

Sagastian sagarra, sagarretik sagardoa… Aspaldidanik ezagutzen dugu Euskal Herrian sagarrondoa, ukaezina da sagardoak gurean duen eta izan duen garrantzia.

Itxurain, Alkiza uztartzen elkarteak bultzatutako laugarren proiektua sagarraren eta sagardoaren inguruan gauzatu zen, 2010eko urrian. Eguraldiak batere lagundu ez bazuen ere, talde polita bildu zen, bai sagarrak biltzera joateko eta bai, biharamunean, herriko plazan jarri zen tolarean sagarra jo eta sagardoa egiteko ere. Horren inguruan, noski, festa txiki bat egin zen herrian: parrillan erretako haragia, taloak, muztio berria… Prozesu hori guztia argazkitan jasotzeaz gain, sagarrondoen urteko zikloa ere erakutsi nahi izan zen erakusketan. Sagardoa egiteari dagokionez, Alkizan urtero sagardoa egiten den baserrietan eta Ezkio-Itsasoko Igartubeitin hartutako argazkiekin osatu zen argazki bilduma.

Ikiliko txondorra

Alkizako Kultur Etxean egindako erakusketa, 2009ko udaberrian.

…Ikazkinik ez da gehiago ikusiko euskal herrietako mendietan, argazkitarako ez bada. Badira oraindik gure herrietan ikazkin trebeak, txondor bat egin, piztu eta egunetan ketan iraunarazten ederki dakitenak, baina, beste hainbat lanbide bezalaxe, ikazkintza ere joan den mendean desagertutako jardueren zerrendan geratuko da historia liburuetan. Balioko ahal dute argazkiok, lanbide horiek –eta bizimodu hura, nolabait– erabat atzenduta gera ez daitezen.

Itxurain, Alkiza uztartzen ekimenaren barruan, Itxurain elkarteak bultzatutako bigarren proiektuaren helburu nagusia ikatz txondorra egitea izan zen, eta 2009ko maiatzean gauzatu zen. Txondorra egingo bada, baina, aurreko beste lan batzuk ere egin behar dira: zuhaitzak bota, egurra moztu, txondorra egiteko aukeratutako lekura ekarri… Prozesu hori guztia argazkitan bildu, eta argazki horietako batzuekin osatu zen erakusketa hau.

Bestalde, proiektu honetako argazkiekin liburu bat ere argitaratu da, 2010eko ekainean: Ikiliko txondorra.

Garo meta, Alkizako Leten

Alkizako Kultur Etxean egindako erakusketa, 2009ko udazkenean.

…Idiak, segak, eskuareak, gurdia, lera… orain gutxi arte gure mendi eta soroetan hain ohikoak ziren lanabesak erabili ziren, Alkizako Leten jaso zen garo meta hau egiteko…

Itxurain, Alkiza uztartzen ekimenaren barruan, Itxurain elkarteak hainbat proiektu bultzatu ditu herrian azken urteotan, eta horien arteko hirugarrenaren helburua garo meta egitea izan zen. Aurretik eginak ziren txerri festa, 2008ko sanmartinetan, eta txondorra, 2009ko maiatzean. Hirugarren proiektu honetan, bada, garoa bildu eta meta egitea zen kontua, garai bateko ohiko moduak erabiliz: idiak lotu, mendira jo (Ernioko bidean dagoen Itzuregiko gaina aukeratu zen garoa ebaki eta biltzeko), bertan bezperan ebakitako garoa bildu, lera-gurdiak kargatu eta herrira garraiatu, betiko bideetan barrena. Segak, eskuareak, gurdia, lera… orain gutxi arte gure mendi eta soroetan hain ohikoak ziren lanabesak erabili ziren lana burutzeko. Behin herrian, Lete baserriaren atarian jaso zen meta galanta.

Prozesu hori guztia argazkitan hartu, eta argazki horietako batzuekin osatu zen erakusketa.